Tarihte ilk çömleği yapan kadının adını bilmiyoruz. Ama bildiğimiz bir şey var: Seramik, insanlık tarihinin en eski üretim alanlarından biri ve büyük ölçüde kadınların emeğiyle şekillendi.
Toprak yoğruldu.
Ateşe verildi.
Kırıldı.
Yeniden yapıldı.
Bu döngü hiç değişmedi.
Yüzyıllar sonra, 1893’te doğan Beatrice Wood, bu geleneği bambaşka bir yere taşıdı. O, seramiğin yalnızca işlevsel bir üretim alanı olmadığını gösteren sanatçılardan biri oldu. Sanat dünyasının merkezinde yer aldı, Dada çevresiyle çalıştı. Ancak asıl kimliğini seramikte buldu.
Wood’un en belirgin özelliği cesaretiydi. Lüster sırlarla çalıştı. Bu teknik kontrol edilebilir değildir. Fırından ne çıkacağını hiçbir zaman tam olarak bilemezsiniz. Yüzey ya ışıldar ya da tamamen kaybolur.
Wood bu belirsizliği göze aldı.
Risk aldı.
Her pişirimde sonucu olduğu gibi kabul etti.
Onun üretiminde kontrol kadar teslimiyet de vardı.
Seramik uzun süre “zanaat” olarak görüldü. Erkek sanatçıların hâkim olduğu bir sanat ortamında, seramiği merkezde tutarak üretmek başlı başına bir tavırdı. Wood bunu yüksek sesli bir mücadele diliyle değil, sessiz ama kararlı bir üretimle yaptı.
Doksanlı yaşlarına kadar atölyesinde çalışmaya devam etti. Yaş, onun için hiçbir zaman bir sınır olmadı.
Bugün Nisan Talaz’ın pratiğine baktığımda, bu tarihsel çizgiyi düşünmeden edemiyorum.
Nisan, tasarım eğitimi almış, heykel atölyelerinde deneyim kazanmış ve 2020’den beri kendi atölyesinde bağımsız üretim yapan bir sanatçı. Eskişehir’de çalışıyor. Aynı zamanda bir anne, bir eş… ama en önemlisi, üretmeye devam eden bir sanatçı.
Beatrice Wood’un seramikte açtığı alan bugün hâlâ önemli. Çünkü kadın olarak üretmek hâlâ ek bir efor gerektiriyor. Zamanı bölmek, kendine alan yaratmak ve sürekliliği korumak her zaman kolay değil.
Wood bunu kendi döneminde yaptı.
Nisan bugün yapıyor.
Nisan’ın son sergisi “Varınca Ara”, bir hedefe ulaşmayı değil, yolun içinde kalmayı anlatıyor. Bu yaklaşım bana Beatrice Wood’un üretim anlayışını hatırlatıyor.
Sonuca odaklı olmayan, sürece bağlı bir üretim pratiği.
Toprağın şekil alıp yeniden çözülmesi…
Formun sabit kalmaması…
Ateşten geçerek dönüşmesi…
Seramikte değişmeyen bir gerçek var:
Toprak sabit değildir.
Ateş dönüştürür.
Her pişirim bir risktir.
Her üretim yeniden başlamaktır.
Beatrice Wood bu riski ömür boyu aldı.
Nisan Talaz bugün kendi yolunda aynı cesareti sürdürüyor.
Kadınlar Günü’nde benim için önemli olan şey yalnızca bir başarı hikâyesi anlatmak değil.
Önemli olan bu görünmeyen sürekliliği fark etmek.
Bir kadının yoğurduğu toprağın, başka bir kadının ellerinde yeniden şekil almasını görmek.
Bir atölyede yakılan ateşin, yıllar sonra başka bir atölyede yeniden yanmaya devam ettiğini bilmek.
Çünkü üretim böyle ilerler.
Sessiz ama güçlü bir miras gibi.
Geçmişten bugüne, ateşten geçen kadınların üretmeye devam etmesi.
Ve belki de asıl mesele hiçbir zaman bir yere varmak değildir.
Mesele, üretmeye devam etmektir.
Varınca değil…
Ararken.